طلایه داران حوزه های علمیه خواهران در دوران اهل بیت(ع)

درخشش خورشيد اسلام در آسمان بشريت، جهل و گمراهى را رو به زوال گذاشت و قلوب انسان‏ ها در پرتو آفتاب گرم نبوت خاتم(ص) رشد كرد، شكوفه زد و به ثمره ايمان نشست.اسلام، داعيه‏ دار پاسخگويى به نيازهاى انسان بود و پيامبر گرامى اسلام، حضرت محمد(ص) طى 23 سال نبوت و پس از آن، ائمه معصومين سلام ‏اللَّه عليهم اجمعين، هدايت انسان‏ ها را بر عهده گرفته و گره از مشكلات آنان مى‏ گشودند.

کد خبر: 15725
تاریخ انتشار : آذر ۲۳, ۱۳۹۳

در دوران غیبت کبری هدایت انسان ها به عالمان و مجاهدان و فرهیختگان حوزه دین و فقاهت سپرده شد. تاریخ همواره از بزرگ‏مردانى مى ‏گوید که در برهه‏ هاى مختلف، پرچم دار حرکت‏ هاى سیاسى، اجتماعى و فرهنگى بوده و هدایت مردمان را با تکیه بر دین الهى اسلام بر عهده داشتند؛ از فقیهان بزرگوار تا عارفان و عالمان فلسفه و حکمت، در این میدان، زنان نیز دوشادوش مردان حرکت کرده ‏اند، گرچه بازتاب آن در تاریخ همیشه کمرنگ بوده است. زنان با موانع و چالش هایى که وظایف همسرى و مادرى بر عهده‏ شان نهاده بود، نه به سرعت مردان اما آهسته و پیوسته در حوزه دین و فقاهت گام به جلو برداشتند، به طوری که با جستجو در هر عصر و دوره‏اى مى ‏توان نشان از چند تن از بانوان فرهیخته و فاضل را یافت که هدایت جامعه بانوان زمان را عهده دار بودند.

 

سابقه تاریخی فقاهت و اجتهاد زنان در اسلام

 

حضور زنان در حوزه فقاهت‏ توسط بانوان عالم و فاضل و تشکیل جلسات بحث، پرسش و پاسخ و آموزش عقاید دین الهى، قرآن و تفسیر، احکام از زمان صدر اسلام تا به امروز همچنان ادامه دارد که در اینجا نمونه هایی از آنان را ذکر می کنیم:

 

گروه اول: زنان راوی خاندان پیامبر و ائمه معصومین که سرآمد آنان حضرت خدیجه (س) همسر وفادار رسول خدا و فاطمه زهرا (س) است که در تبیین و تثبیت تاریخ اسلام سهم به سزایی دارند. اشاره صریح حضرت رسول اکرم(ص) بر تمسک جستن و هدایت یافتن مردم از وجود حضرت زهرا(س) ، نزول حضرت جبرئیل نزد ایشان و بیان آینده امت اسلام به حضرت، پس از فوت پدر بزرگوارشان و خطبه فدکیه،حکایت از علم و حکمت بانویى مى‏ کند که «اگر مرد بود، نبى بود».پس از ایشان دخت گرامى وى، حضرت زینب(س) که«در دوران کودکى از حضرت رسول(ص) درس مى‏ گرفتند، هنگامى که امیرالمؤمنین(ع) در کوفه سکنى گزیدند، زن‏ هاى محترمه کوفه توسط شوهران‏شان از امیرالمؤمنین(ع) اجازه خواستند به حضور حضرت زینب شرفیاب شده واز علم او بهره گیرند. حضرت على نیز اذن فرمودند. بانوان مشتاق نزد عقیله بنى‏ هاشم جمع مى شدند و تفسیر قرآن فرا مى‏ گرفتند.»

هم چنین شخصیت های دیگری از زوجات پیامبر اکرم (ص) و علی (ع) و ائمه اطهار و شهربانو همسر امام حسین (ع) و مادر امام سجاد (ع) و هم چنین دختران ائمه معصومین (ع) مانند: فاطمه دختر امام حسین (ع) که در تنقیح المقال ازایشان به عنوان راوی نام برده شده است. در مورد حضرت معصومه(س) نیز آورده ‏اند که «در دوران کودکى در غیاب پدر بزرگوار خود پاسخگوى سؤالات و شبهات فقهى و دینى مردم بودند و وقتى پاسخ ایشان به محضر امام موسى کاظم(ع) رسانده شد، حضرت پس از تأیید جواب فرمودند: «فداها ابوها.»(۱)

 

گروه دوم: راویانی که با واسطه از معصومین (ع) نقل روایت کرده اند: این گروه کسانی هستند که یا از افراد خاندان خود که بی واسطه از ائمه معصومین نقل روایت کرده اند، حدیث گفته اند و یا از طریق افرادی که به گونه ای با آن خاندان مطهر ارتباط داشته اند. همانند ام کلثوم العمری: دختر یکی از نواب اربعه ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف در غیبت صغری است و هم چنین بنت سید مرتضی که از عموی خود سید رضی نقل روایت کرده است. دختران شیخ طوسی و سید بن طاووس که از طرف پدرانشان اجازه روایت داشته اند. در ایران نیز خدیجه شاهجانی، محدثه قرن پنجم که قسمتی از امالی ابن سمعون را نوشته است و آمنه خانم علوی اصفهانی محدثه بزرگ قرن پنجم و ششم که خانواده های حکیم، طباطبایی، بحر العلوم، بروجردی منسوب به این خانم هستند.

فاطمه بنت حبابه الوالبیه که از امام حسن (ع) و امام حسین (ع) نقل روایت کرده است، ام الاسود الشیبانیه که از امام صادق (ع) نقل روایت کرده و آن حضرت ایشان را تمجید کرده اند و علامه حلی در الخلاصه از ایشان نام برده است.

از زمان صدر اسلام، از حضرت امام محمدباقر و امام جعفرصادق علیهم السلام تا دوران معاصر مى‏توان مدارس و حوزه ‏هاى بنامى را در عراق و ایران یافت که صدها بلکه هزارها طلبه در آنجا به تحصیل مشغول بودند، اما این امکان بنا به دلایل مختلف فرهنگى و اجتماعى براى زنان وجود نداشت. به دیگر بیان، مردان به دلیل اوضاع فرهنگى و باورهاى اجتماعى امکان حضور در مدارس علمیه و استفاده از اساتید متعدد را داشتند اما زنان اغلب در محافل خصوصى آموزش مى ‏دیدند. چنان که بیشتر زنان عالم و فقیه در خانه و در محضر پدران و همسران فاضل خود، کسب علم کرده ‏اند. مى‏توان پس از بانوان گرامى خاندان ائمه معصومین سلام‏ اللَّه علیهم اجمعین، حضور فعال زنان در حوزه فقاهت را از قرن پنجم هجرى به بعد، بیشتر مشاهده کرد.

 

در مطالب آینده به معرفی بانوان مجتهده قرون اخیر تا انقلاب مشروطه خواهیم پرداخت.

کاری از گروه دین و فرهنگ باحجاب

منابع:

۱- تاریخ اهل بیت، ص‏۸۲

  • ارسال نظرات
  • نظرات بینندگان

دیدگاه

• نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.

دیدگاه

• نظر شما پس از بررسی و بازبینی توسط گروه مدیریت برای نمایش در سایت قرار داده می شود.